İstanbul’da gerçekleşebilecek olası bir deprem felaketine karşı, bu önlemler hayat kurtaran birer zorunluluktur;
İstanbul için inşaat sektörü açısından acil deprem tedbirleri şu şekilde olmalı:
⸻
Mevcut Yapıların Güçlendirilmesi ve Yenilenmesi
İstanbul’da birçok bina eski yönetmeliklere göre inşa edildiğinden, bu yapıların büyük bir kısmı deprem açısından riskli durumda. Bu nedenle öncelikle mevcut yapı stokunun değerlendirilmesi, güçlendirilmesi veya yıkılıp yeniden inşa edilmesi gerekiyor.
Risk Tespit Süreci
•Bina yaşı ve yönetmelik uyumu dikkate alınarak, özellikle 1999 Marmara Depremi öncesi yapılan binaların büyük bir bölümü öncelikli olarak incelenmeli.
•Zemin etüdü yapılmalı, binanın taşıyıcı sisteminin durumu belirlenmeli ve karot (beton numunesi) ile donatı tespit testleri gerçekleştirilerek risk analizleri yapılmalı.
•Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın riskli yapı tespit süreçleri hızlandırılmalı.
Kentsel Dönüşümün Hızlandırılması
•İstanbul’un en riskli ilçeleri olan Avcılar, Zeytinburnu, Küçükçekmece, Fatih, Beylikdüzü, Bağcılar, Bahçelievler ve Güngören gibi bölgelerde kentsel dönüşüm süreci hızlandırılmalı.
•Fay hattına yakın olan Silivri, Büyükçekmece, Tuzla, Kartal, Pendik, Maltepe ve Bakırköy gibi ilçelerde yapı güçlendirme çalışmaları öncelikli olmalı.
•Yeni yapılan binaların daha geniş sokaklara ve açık alanlara sahip olması sağlanmalı, dikey yapılaşma yerine yatay mimari teşvik edilmeli.
•Halkın kentsel dönüşüm sürecine katılımı sağlanmalı ve süreç hakkında bilgilendirilmeli.
Bina Güçlendirme Çalışmaları
•Kolon ve kirişlere karbon elyaf sarılarak binaların deprem yüklerine karşı daha dayanıklı hale getirilmesi sağlanabilir.
•Mevcut kolon ve kirişlere ek çelik levhalar monte edilerek taşıyıcı sistemin dayanıklılığı artırılabilir.
•Betonarme duvarlar fiber polimerler ile kaplanarak yapı rijitliği artırılabilir.
•Yüksek katlı riskli binalarda, en üst katın kaldırılması veya yapının hafifletilmesi sağlanarak yük dengesi optimize edilebilir.
⸻
Yeni Yapılar İçin Daha Katı Deprem Yönetmelikleri
Yeni binaların depreme dayanıklı olması için tasarım, malzeme kullanımı ve uygulama aşamalarında çok daha sıkı kurallar getirilmesi gerekiyor.
Zemin Etüdü ve Yapı İzni
•Deprem haritasına uygun olarak her bölge için özel yapı standartları belirlenmeli. Avcılar, Küçükçekmece, Zeytinburnu gibi zemin sıvılaşma riski olan bölgelerde daha sıkı denetimler yapılmalı.
•Zemin sıvılaşma riski yüksek olan alanlarda jet grout ve fore kazık sistemleri gibi güçlendirme teknikleri uygulanmalı.
•İstanbul’un tüm ilçeleri için mikro bölgeleme çalışmaları yapılmalı, böylece yapı türleri bölgesel zemin yapısına göre belirlenmeli.
Yüksek Binalara Kısıtlama ve Yatay Mimari
•Zayıf zeminli bölgelerde 10 kat ve üzeri yapıların yapımı kısıtlanarak daha sağlam ve düşük katlı binalar teşvik edilmeli.
•Deprem sonrası tahliye ve toplanma alanları için yapı yoğunluğu azaltılarak yeşil alanlar artırılmalı.
Deprem İzolatörü Kullanımı
•Yeni yapılan hastane, okul, kamu binası ve toplu konut projelerinde deprem izolatörleri standart hale getirilmeli.
•Fay hatlarına yakın bölgelerde deprem izolatörü kullanımı zorunlu hale getirilmeli. Özellikle Anadolu Yakası’nda Tuzla, Pendik, Kartal ve Avrupa Yakası’nda Avcılar, Silivri gibi ilçelerde bu sistem teşvik edilmeli.
⸻
Altyapı ve Acil Durum Hazırlıkları
Deprem sonrası can kayıplarını ve zararları en aza indirmek için altyapının güçlendirilmesi gerekiyor.
Acil Toplanma Alanları
•Yeni imar planları hazırlanarak deprem sonrası halkın güvenle toplanabileceği parklar, meydanlar ve yeşil alanlar artırılmalı.
•Belediyelerle koordineli bir şekilde, belirlenen toplanma alanları halka duyurulmalı ve bu alanlarda acil durum malzemeleri bulundurulmalı.
Elektrik, Su ve Doğalgaz Altyapısı
•Depreme dayanıklı boru hatları inşa edilmeli, eski hatlar esnek ve sismik yalıtımlı malzemelerle değiştirilerek sızıntı ve patlama riskleri azaltılmalı.
•Elektrik şebekesi güçlendirilerek deprem sonrası elektrik kesintileri en aza indirilmeli.
⸻
Müteahhit Denetimi ve Sektörel Eğitim
İnşaat sektöründeki en büyük sorunlardan biri denetimsizliktir. Daha sağlam binalar için müteahhitlerin ve inşaat işçilerinin denetimi artırılmalıdır.
Müteahhitlerin Daha Sıkı Denetlenmesi
•Müteahhitlerin yeterlilik belgeleri sıkı denetimden geçirilmeli ve geçmiş projeleri incelenmeli.
•Kalitesiz malzeme kullanan ve standartlara uymayan müteahhitler sektörden men edilmeli ve ağır para cezaları uygulanmalı.
İnşaat Çalışanlarının Eğitimi
•İnşaat sektöründe çalışan işçilere doğru beton dökme, demir bağlama ve kalıp kurma eğitimleri verilmeli.
•Tüm yapı denetimleri dijital ortamda kayıt altına alınarak şeffaf bir sistem oluşturulmalı.
⸻
Bu önlemler uygulanırsa, İstanbul’un depreme karşı direnci ciddi şekilde artırılabilir. Hem yeni hem de mevcut yapıların güvenli hale gelmesi için devlet, belediyeler, inşaat sektörü ve vatandaşlar iş birliği içinde olmalıdır.
